සවුන්ඩින් ලෙඩ්
- යුගය
- Colonial
- භාවිත කළ අමුද්‍රව්‍ය
- Lead
- මානයන් (ප්‍රමාණය)
- L - 29.5cm, D- 6cm
- කැණීම් කළ/හමු වූ ස්ථානය
- Hercules Archaeological Site
- වත්මන් පිහිටීම
- Galle > Maritime Archaeology Museum > Gallery 01 > Cabinet 01
- ලේඛන අංකය
- MAMG/2009/M/43 & 44
සම්පූර්ණ විස්තරය
හර්කියුලීස් නෞකිවෙන් සොයා ගන්නා ලද මෙම උපකරණය මුහුදේ ගැඹුර නිර්ණය කිරීමට සහ මුහුදු පතුලේ භෞතික තත්ත්වය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගැනීමට භාවිත කරනු ලබයි. පොළොව තුළට තදින් කා වැද්දවීමේ අවශ්‍යතාවය මත ලෙඩ් වැනි බර ලෝහයක් භාවිත කරනු ලබයි. මෙහි ඉහළ කෙළවර ලණුවකින් ගැට ගැසීම සඳහා සිදුරක් සහිතව නිර්මාණය කර ඇත.
ඓතිහාසික පසුබිම
හර්කියුලීස් (Hercules) නෞකාවෙන් සොයා ගන්නා ලද, මුහුදේ ගැඹුර සහ පතුලේ ස්වභාවය සෙවීමට භාවිත කළ මෙම සුවිශේෂී උපකරණය ලෝක නාවික ඉතිහාසයේ "සවුන්ඩින් ලෙඩ්" (Sounding Lead) හෙවත් "ගැඹුර මනින ඊයම් බර" ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. නූතන සෝනාර් (Sonar) සහ GPS වැනි තාක්ෂණික මෙවලම් බිහිවීමට පෙර, එනම් ක්‍රිස්තු පූර්ව 6 වන සියවසේ පැරණි ග්‍රීක, රෝම සහ ඊජිප්තු යුගයේ සිටම නාවිකයන් මුහුදු ගමන්වල ආරක්ෂාව සඳහා භාවිත කළ පැරණිතම සහ විශ්වාසවන්තම උපකරණය වූයේ මෙයයි.
මෙහි ඓතිහාසික සැලසුම අධ්‍යයනය කිරීමේදී, දියවැල්වලට හසු නොවී කෙළින්ම සහ වේගයෙන් මුහුදු පතුලටම ගිලී යාම සඳහාත්, පොළොව තුළට තදින් කා වැදීම සඳහාත් ඊයම් (Lead) වැනි අධික බර ලෝහයක් භාවිත කර ඇති අතර, මෙහි ඉහළ කෙළවරේ ලණුවක් (Lead Line) ගැට ගැසීම සඳහා සිදුරක් නිර්මාණය කර තිබුණි. මෙම ලණුව පුරා "ෆැදම්" (Fathoms) වැනි නියමිත දුර ප්‍රමාණයන් නිරූපණය වන පරිදි ලෙදර් හෝ රෙදි කැබලිවලින් සලකුණු යොදා තිබූ බැවින්, රාත්‍රී කාලයේදී පවා අතින් අල්ලා බලා ගැඹුර නිවැරදිව තීරණය කිරීමට නාවිකයන්ට හැකි විය.
මීට අමතරව, මෙම උපකරණයේ යටි පතුල මඳක් ඇතුළට හෑරුණු (Concave) හැඩයකින් යුක්ත වූ අතර, නාවිකයන් ගමන ආරම්භ කිරීමට පෙර එම කුහරය තුළට සත්ව මේදය (Tallow) හෝ ඉටි වැනි ඇලෙන සුළු ද්‍රව්‍යයක් පුරවන ලදී. උපකරණය මුහුදු පතුලේ වැදුණු වහාම එහි ඇති වැලි, මඩ, ගල් කැට හෝ බෙලි කටු මෙම මේදයේ ඇලී ඉහළට පැමිණෙන අතර, එමඟින් මුහුදු පතුලේ භෞතික තත්ත්වය පිළිබඳව අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට නාවිකයන්ට හැකි විය.
ඓතිහාසික වශයෙන් මෙම උපකරණය නැව් නොගැඹුරු මුහුදේ හෝ ගල්පරවල හැපී අනතුරට පත්වීම වැළැක්වීමට මෙන්ම, තමන් ගමන් කළ මුහුදු මාර්ගවල දත්ත එකතු කරමින් මුහුදු සිතියම් (Nautical Charts) නිර්මාණය කිරීමට ද විශාල දායකත්වයක් සපයන ලදී. ඒ අනුව 1661 දී ගාලු මුහුදේදී අනතුරට පත් වූ ලන්දේසි පෙරදිග ඉන්දීය වෙළඳ සමාගමට (VOC) අයත් හර්කියුලීස් වැනි වෙළඳ නැව්වලට ශ්‍රී ලංකාව වැනි ආගන්තුක වරායන් වෙත ආරක්ෂිතව ළඟා වීම සඳහා මෙම උපකරණය එකල නැතිවම බැරි ඓතිහාසික මෙවලමක් විය.
මෙහි ඓතිහාසික සැලසුම අධ්‍යයනය කිරීමේදී, දියවැල්වලට හසු නොවී කෙළින්ම සහ වේගයෙන් මුහුදු පතුලටම ගිලී යාම සඳහාත්, පොළොව තුළට තදින් කා වැදීම සඳහාත් ඊයම් (Lead) වැනි අධික බර ලෝහයක් භාවිත කර ඇති අතර, මෙහි ඉහළ කෙළවරේ ලණුවක් (Lead Line) ගැට ගැසීම සඳහා සිදුරක් නිර්මාණය කර තිබුණි. මෙම ලණුව පුරා "ෆැදම්" (Fathoms) වැනි නියමිත දුර ප්‍රමාණයන් නිරූපණය වන පරිදි ලෙදර් හෝ රෙදි කැබලිවලින් සලකුණු යොදා තිබූ බැවින්, රාත්‍රී කාලයේදී පවා අතින් අල්ලා බලා ගැඹුර නිවැරදිව තීරණය කිරීමට නාවිකයන්ට හැකි විය.
මීට අමතරව, මෙම උපකරණයේ යටි පතුල මඳක් ඇතුළට හෑරුණු (Concave) හැඩයකින් යුක්ත වූ අතර, නාවිකයන් ගමන ආරම්භ කිරීමට පෙර එම කුහරය තුළට සත්ව මේදය (Tallow) හෝ ඉටි වැනි ඇලෙන සුළු ද්‍රව්‍යයක් පුරවන ලදී. උපකරණය මුහුදු පතුලේ වැදුණු වහාම එහි ඇති වැලි, මඩ, ගල් කැට හෝ බෙලි කටු මෙම මේදයේ ඇලී ඉහළට පැමිණෙන අතර, එමඟින් මුහුදු පතුලේ භෞතික තත්ත්වය පිළිබඳව අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට නාවිකයන්ට හැකි විය.
ඓතිහාසික වශයෙන් මෙම උපකරණය නැව් නොගැඹුරු මුහුදේ හෝ ගල්පරවල හැපී අනතුරට පත්වීම වැළැක්වීමට මෙන්ම, තමන් ගමන් කළ මුහුදු මාර්ගවල දත්ත එකතු කරමින් මුහුදු සිතියම් (Nautical Charts) නිර්මාණය කිරීමට ද විශාල දායකත්වයක් සපයන ලදී. ඒ අනුව 1661 දී ගාලු මුහුදේදී අනතුරට පත් වූ ලන්දේසි පෙරදිග ඉන්දීය වෙළඳ සමාගමට (VOC) අයත් හර්කියුලීස් වැනි වෙළඳ නැව්වලට ශ්‍රී ලංකාව වැනි ආගන්තුක වරායන් වෙත ආරක්ෂිතව ළඟා වීම සඳහා මෙම උපකරණය එකල නැතිවම බැරි ඓතිහාසික මෙවලමක් විය.
